W Górze jest 00:09:07
Dziś jest Czwartek 23 lutego 2012, Imieniny Damiana, Romana, Romany
|
|
POWIAT GÓROWSKI
NAJKRÓTSZA HISTORIA POWIATU GÓROWSKIEGO.
THE SHORTEST HISTORY OF THE DISTRICT OF GÓRA.
DIE KÜRZESTE GESCHICHTE DER KREIS-STADT GÓRA.
Nie od razu Góra była siedziba powiatu. W bulli papieża Hadriana IV wydanej w 1155 r. występuje gród kasztelański Sądowel, stanowiące ośrodek administracyjny dla pobliskich miejscowości, w tym dla Góry. Wcześniej tę samą funkcję pełnił zapomniany gród Sezesko.
W mniej więcej tym samym czasie powstają dwa miasta na obszarze kasztelanii sądowelskiej - Góra i Wąsosz. Lokacji obydwu miast dokonał książę Henryk III Głogowski, gdyż obie miejscowości znajdowały się na terytorium księstwa głogowskiego. Sam zaś Sądowel podupada.
W 1310 r. książę Henryk wydał w Głogowie dokument precyzujący terytorium okręgu miejskiego, który miał w Górze swój targ i sąd. W ten sposób po raz pierwszy w miarę precyzyjny sposób wyznaczono granicę powiatu górowskiego, czyli jak to wówczas określano - dystryktu górowskiego. To samo ten książe uczynił w 1312 r. w stosunku do Wąsosza, który stał się ośrodkiem dystryktu wąsoskiego.
Stosunki własnościowe na terenie dystryktów górowskiego i wąsoskiego przez najbliższe dziesięciolecia były skomplikowane i zagmatwane. W 1502 r. Góra wraz z księstwem głogowskim została poddana królowi czeskiemu, a 1508 r. wcielona w skład Czech, a w 1526 r. państwo to znalazło się pod władzą austriackich Habsburgów.
Losy dystryktu wąsoskiego potoczyły się inaczej. W 1525 r. książę legnicko-brzeski Fryderyk II kupił Wąsosz i Ryczeń, powiększając obszar księstwa wołowskiego. Składało się ono z sześciu okręgów, w tym z wąsoskiego i ryczeńskiego. W rękach tej gałęzi Piastów księstwo wołowskie pozostawało do 1675 r., kiedy umarł ostatni jej przedstawiciel Jerzy Wilhelm, a księstwo przeszło w ręce Habsburgów.
W połowie XIV w. z dystryktu górowskiego wyodrębnił się okręg czy dystrykt ryczeński. Rodzina von Roth posiadająca Ryczeń od końca XVII w. do końca XVIII w. próbowała przekształcić tę miejscowość w miasto. Jedynym dowodem tych usiłowań jest rysunek F. B. Wernera z 1736 r. przedstawiający widok Ryczenia zatytułowany „Panorama miasta Ryczenia”.
Sytuacja Śląska zmienia się z wybuchem wojny prusko-austriackiej w 1740 r. W jej wyniku cały ten region znalazł się w granicach państwa pruskiego. Król Fryderyk II Hohenzollern swe rządy rozpoczął od reformy administracji. We Wrocławiu i w Głogowie powołano tzw. kamery wojenno-dominialne jako główne ośrodki władzy administracyjnej Śląska. Utworzono wówczas powiaty, m.in. górowski oraz wołowski (w wyniku podziału księstwa wołowskiego na powiaty ścinawski i wołowski); w skład tego ostatniego weszły m.in. Wąsosz i Ryczeń.
Na początku XIX w. władze pruskie przeprowadziły zmiany administracyjne. W 1809 r. kamerę wojenno-dominialną przeniesiono z Głogowa do Legnicy. A po pokonaniu Napoleona kamery zaczęto nazywać rejencjami, wówczas m.in. zmieniono granice rejencji legnickiej i wrocławskiej. Nastąpiły spore zmiany w przebiegu granicy powiatu. Pow. wołowski utracił na północy 50 miejscowości na rzecz pow. górowskiego. W 1818 r. powstał pow. górowski wraz z Wąsoszem i Ryczeniem.
W 1918 r. ludność polska pow. górowskiego wybrała dwu delegatów na sejm dzielnicowy ziem polskich byłego zaboru pruskiego. Byli nimi Władysław Sczaniecki z Wąsosza i Józef Krubka z Czerniny. Daje to pewne wyobrażenie o zasięgu polskości.
W 1919 r. na mocy traktatu wersalskiego północno-wschodnia część ówczesnego pow. górowskiego (Jabłonna, Kaczkowo i Rojęczyn) zostały przyznane Polsce, gdyż tam najliczniej występowała ludność polska.
Według szacunków starostwa w Górze Śląskiej (z 1 października 1946 r.) było 327 osób polskiej ludności autochtonicznej, a z tego 187 złożyły wnioski o uznanie ich jako polskich obywateli, 20 - nie złożyło, 50 - ewakuowało się, przebywa w niewoli, itp.,70 - straty wśród autochtonów (wojna, zaginięcia).
W 1932 r. powiększono obszar pow. wołowskiego o znaczną część pow. ścinawskiego, ale z dotychczasowego pow. wołowskiego oderwano 23 wsie na północy (m.in. Jemielno) i przyłączono je do pow. górowskiego.
Za czasów rządów niemieckich pow. górowski dzielił się na 3 gminy miejskie (Góra, Czernina i Wąsosz) i 24 gminy wiejskie. Administracja polska postanowiła zmniejszyć ich liczbę - miejskie pozostawiono, ale zorganizowano 11 gmin wiejskich takich jak Bartków, Chróścina, Giżyn, Glinka, Jemielno, Luboszyce, Niechlów, Psary, Rudna Wielka, Stara Góra i Ślubów.
W roku 1945 prastare Ziemie piastowskie powracają w granice Państwa polskiego. Na tak zwane Ziemie odzyskane napływają osadnicy. Góra staje się siedzibą powiatu w województwie wrocławskim.
W dniu 5 maja roku 1945 rozpoczyna urzędowanie Starostwo Powiatowe w Górze. Pierwszym Starostą Powiatu Górowskiego zostaje August Herbst, skierowany do Góry jako Pełnomocnik Rządu Rzeczypospolitej Polski. Powstają zręby polskiej państwowości na Ziemi Górowskiej.
Z dniem 1 lutego 1946 r. zmieniono podział administracyjny. Prawa miejskie zachowała Góra. Zlikwidowano sześć gmin. W ten sposób na terenie powiatu istniały - gmina miejska Góra i gminy wiejskie Czernina, Luboszyce, Psary, Rudna Wielka, Siciny, Stara Góra i Wąsosz.
W 1954 r. na terenie pow. górowskiego utworzono 17 gromad z siedzibami w Borszynie Małym, Brzeżanach, Czerninie, Jemielnie, Kamieniu Górowskim, Luboszycach, Pobielu, Psarach, Rudnie Wielkiej, Sicinach, Starej Górze, Ślubowie, Wągrodzie, Wąsoszu, Witoszycach, Zaborowicach i Żuchlowie. W tym samym czasie nastąpiła zmiana granic powiatu i woj. wrocławskiego. Wyłączono z dotychczasowej gminy wieś Załęcze, które na życzenie jej mieszkańców weszło w skład pow. rawickiego w woj. poznańskim.
W 1973 r. powrócono do gmin jako podstawowych jednostek podziału administracyjnego, na których czele stanęli naczelnicy. Na terenie powiatu utworzono 5 gmin: Czernina, Góra, Jemielno, Niechlów i Wąsosz.
W 1975 r. zniesiono powiaty i 17 dużych województw i stworzono 49 karłowatych województw. Bez pytania mieszkańców o zdanie przydzielono pow. górowski do woj. leszczyńskiego.
Z początkiem 1976 r. zlikwidowano gminę Czernina. Jej terytorium weszło w skład gminy Góra poza miejscowościami Sułów Wielki, Sułów Mały, Zaborowice, Czechnów i Giżyn, które trafiły do gminy Bojanowo. Nie spotkało się to z aprobatą nowych mieszkańców tej gminy. Mieszkańcy Sułowa Wielkiego wywalczyli od 1 lipca 1981 r. wejście w skład gminy Wąsosz.
Po wieloletnich staraniach od początku 1984 r. Wąsosz odzyskał prawa miejskiej.
W roku 1990 grupa osób próbowała doprowadzić do odtworzenia gminy Czernina, zbierając podpisy pod apelem o jej przywrócenie. Ograniczyła się do działań na terenie gminy Góra, zapominając o czterech miejscowościach w gminie Bojanowo. Jednak te starania nie doprowadziły do reaktywowania gminy Czernina.
24 lipca 1998 r. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej przyjął ustawę o wprowadzeniu trójstopniowego podziału administracyjnego Polski, tym samym przesądzając o powstaniu powiatów. W rozporządzeniu rządu z 7 sierpnia tego roku zawierającą listę powiatów znalazła się Góra w granicach woj. dolnośląskiego.
Tekst: Mirosław Żłobiński
THE SHORTEST HISTORY OF THE DISTRICT OF GÓRA
The town of Góra has not always been the seat of a district local government. The bull written by Pope Hadrian IV and issued in 1155 includes the name of Sądowel – a borough which constituted an administrative centre for several settlements, including Góra. Before, the same administrative function had been performed by the forgotten borough of Sezesko.
In approximately the same time two towns were founded within the borough of Sądowel – Góra and Wąsosz. The location of the both towns was authorized by the Duke Of Głogów - Henry III, since the both settlements were situated within the borders of the Duchy of Głogów. Sądowel itself declined.
In 1310, Duke Henry of Głogów issued a document which precisely defined the municipal district territory whose court of law and market place were located in Góra. In this way the borders of the Góra district were established for the first time. In 1312, by the order of Duke Henry, Wąsosz became the centre of another district.
Proprietorship laws and relations within the two districts were complicated for successive decades. In 1502 the Duchy of Głogów, and the town of Góra with it, was seized by the Czech monarch and in 1526, along with other Czech lands, it fell under the rule of the Austrian Habsburgs.
The history of the Wąsosz district took a different path. In 1525, Frederick II, the Duke of Legnica and Brzeg, bought Wąsosz and Ryczeń increasing, in this way, the territory of the Duchy of Wołów. The Duchy consisted of six districts including the districts of Wąsosz and Ryczeń. The Duchy of Wołów remained in the hands of the Piasts till 1675 when the last member of the dynasty had died. Then it fell under the rule of the Habsburgs.
In the middle of the 14th century, within the district of Góra, the district of Ryczeń was created. The von Roth family, who owned Ryczeń from the end of the 17th century to the end of the 18th century, tried to make Ryczeń obtain civic rights. The only record of those attempts is a 1736 drawing by F.B. Werner showing Ryczeń and entitled The Panorama of the Town of Ryczeń.
The situation of Silesia changed in 1740, when the Prussian-Austrian war broke out. As a result, the whole region fell under the Prussian rule. King Frederick II Hohenzollern began his reign with administrative reforms. The so-called war-dominion cameras were created in Wrocław and Głogów as the main centres of administrative authorities in Silesia. At that time districts were formed, among the others the districts of Góra and Wołów, as a result of partitioning the Duchy of Wołów and creating the districts of Ścinawa and Wołów, the latter containing Wąsosz and Ryczeń.
At the beginning of the 19th century the Prussian authorities introduced further administrative changes. In 1809 the war-dominion camera was moved from Głogów to Legnica. After the defeat of Napoleon the cameras were called regencies, and the borders of the Wrocław and Legnica regencies were changed. Considerable changes appeared as far as the district borders were concerned. The District of Wołów, in its northern part, lost 50 settlements in favour of the District of Góra. In 1818 the District of Góra containing Wąsosz and Ryczeń was created.
In 1918, the Poles living within the borders of the District of Góra elected two representatives, Władysław Sczaniecki of Wąsosz and Józef Krubka of Czernina, for the local parliament of the Polish lands which formerly had been seized by the Prussians.
In 1919, under the Treaty of Versailles, the north-eastern part of the then District of Góra (Jabłonna, Kaczkowo and Rojęczyn) returned to the Polish State, as the Polish population in those areas was the biggest.
As estimated by the District of Góra Office on October 1, 1946, there were 327 autochthonous Poles out of whom 187 applied for Polish citizenship, 20 did not apply, 50 evacuated themselves or were prisoners of war, the fate of the remaining 70 was unknown.
In 1932 the territory of the District of Wołów was enlarged by a considerable part of the District of Ścinawa, but, at the same time, the district lost 23 villages in the north (among the others, Jemielno), which, in turn, were incorparated into the District of Góra.
Under the German rule the District of Góra consisted of three municipal communes (Góra, Czernina and Wąsosz) and twenty-four village communes. The Polish administration, which followed the German rule, decided to reduce their number – the municipal communes remained, but the number of the others, such as Bartków, Chróścina, Giżyn, Glinka, Jemielno, Luboszyce, Niechlów, Psary, Rudna Wielka, Stara Góra, Ślubów, was reduced to eleven.
In 1945, the genuine Piast lands returned to the Polish State. The so-called ex-German ‘western territories’ filled with settlers. Góra became the seat of a district in the Wrocław Province.
On May 5, 1946, the District of Góra began its administrative function. The first District of Góra starost (a district governor) was August Herbst delegated to Góra as the Polish Government Plenipotentiary. In this way the Polish State administration was born in the Góra area.
On February 1, 1946, the administrative units changed. Góra retained its municipal laws. Six communes ceased to exist. Thus, the district consisted of the municipal commune of Góra and the village communes of Czernina, Luboszyce, Psary, Rudna Wielka, Siciny, Stara Góra and Wąsosz.
In 1954, 17 village clusters called communities were formed with their seats in Borszyn Mały, Brzeżany, Czernina, Jemielno, Kamień Górowski, Luboszyce, Pobiel, Psary, Rudna Wielka, Siciny, Stara Góra, Ślubów, Wągród, Wasosz, Witoszyce, Zaborowice and Żuchlów. At the same time, the borders of the district and the province changed. The village of Załęcze, was excluded from the District of Góra and incorporated into the District of Rawicz in the Poznań Province. Such was the will of the Załęcze inhabitants.
In 1973 communes were again recognised as basic administrative units. The District of Góra now consisted of five communes: Czernina, Góra, Jemielno, Niechlów and Wąsosz.
In 1975 the districts were abolished and the 17 big provinces were divided into 49 dwarf provinces. Without even asking its inhabitants, the District of Góra was incorporated into the newly created Leszno Province.
At the beginning of 1976 the commune of Czernina ceased to exist. Its territory was incorporated into the commune of Góra except Sułów Wielki, Sułów Mały, Zaborowice, Czechnów and Giżyn, which were incorporated into the commune of Bojanowo. The new inhabitants of that commune did not approve of the idea. The inhabitants of Sułów Wielki succeeded in their attempt to belong to the commune of Wąsosz.
After numerous attempts, at the beginning of 1984, Wąsosz regained its civic rights.
In 1990 a group of local people were trying to re-establish the commune of Czernina collecting the signatures of the supporters of the idea. They limited their actions to the commune of Góra, forgetting about four villages in the commune of Bojanowo. Those actions proved to be abortive.
On July 24, 1998, in the Polish Parliament, a bill of three-level (commune, district, province) administrative structure of Poland was passed, thus, re-establishing districts. Consequently, by the governmental act of August 7, 1998, the District of Góra, within the borders of the Lower Silesian Province, was created.
DIE KÜRZESTE GESCHICHTE DER KREIS-STADT GÓRA.
Nicht vom Anfang an war Guhrau der Kreissitz. In päpstlicher Bulle von Hadrian IV, die 1155 erlassen wurde, ist es die Rede um Kastellanburg Sandewalde (Sądowel), der als ein Verwaltungszentrum für die umliegenden Ortschaften und auch für Guhrau diente. Früher hatte dieselbe Funktion die vergessene Burg Sezesko. In dieser Zeit entstanden auf dem Gebiet der Kastellanei Sandewalde zwei Städte – Guhrau und Herrnstadt
Die beiden Städte befanden sich innerhalb vom Herzogtum Glogau und deshalb wurden sie vom Fürsten Heinrich III von Glogau örtlich festgelegt. Sandewalde (Sądowel) kam dagegen herunter.
Herzog Heinrich III verkauft die Marktrechte, Salzmarkt und Münzrecht an die Bewohner der Stadt Góra. Der Verkauf wurde am 18. August 1300 in Bernstadt durch eine Urkunde bestätigt. Dadurch erhielt Góra beschränkte Stadtrechte. Obwohl Herzog Heinrich III noch viele Rechte behält, dieser Verkauf wird als der Anfang der Stadt Góra angesehen.
1508 wurde Guhrau mit dem Herzogtum Glogau in Tschechien einverleibt, wo im Jahre 1526 Habsburger herrschten. Distrikt Herrnstadt (genau Herrnstadt und Rützen) wurde vom Fürsten Friedrich II gekauft und ins Herzogtum Wohlau einverleibt, das aus sechs Kreise bestand.
Unter der Herrschaft von Piasten blieb dieses Herzogtum bis zum Jahre 1675- bis zum Tode des letzten Machthabers.
In der Mitte des XIV Jahrhunderts sonderte sich der Distrikt Rützen vom Distrikt Guhrau ab. Die Familie von Roth, die vom XVII bis zum XVIII Jahrhundert Rützen besaß, versuchte ihn in eine Stadt umzuwandeln.
Der einzige Beweis dieser Bemühungen ist heute ein aus dem Jahre 1736 stammendes Bild von F. B. Werner betitelt: „Rundansicht der Stadt Rützen“.
Die Situation Schlesiens änderte sich mit dem Ausbruch des preußisch-österreichischen Krieges im Jahre 1740, infolge dessen dieses Gebiet in den preußischen Staat einverleibt wurde. Der König Friedrich II Hohenzollern begann seine Herrschaft mit der Verwaltungsreorganisation. In Breslau und Glogau wurden die sogenannten Kammer berufen, die damals die Zentren der schlesischen Verwaltungsbehörde waren.
In jener Zeit wurden die Kreise u. a Guhrau und Wohlau gebildet, zu den zweiten gehörten Herrnstadt und Rützen.
Anfangs des XIX Jahrhunderts führten die preußischen Behörde die Verwaltungsveränderungen durch. 1809 wurde Kriegskammer von Glogau nach Liegnitz übertragen. Nach der Besiegung Napoleons wurden die Kammer als Regierungsbezirke bezeichnet. Damals änderte man die Grenzen des Breslauer und Liegnitzer Regierungsbezirks. Der Kreis Wohlau verlor am Norden 50 Ortschaften zugunsten Kreis Guhrau.
Im Jahre 1818 entstand Landeskreis Guhrau mit Herrnstadt und Rützen.
Hundert Jahre später wählten die Einwohner zwei Delegierten zum polnischen Landtag, das waren Władysław Szczaniecki aus Herrnstadt und Józef Krubka aus Tschirnau. Das gibt eine Vorstellung vom Wirkungsbereich des Polentums.
1919 laut des Versailler Vertrages wurde ein Teil des damaligen Kreises Guhrau ( Jabłonna, Kaczkowo, Rojęczyn) in Polen einverleibt, weil es dort polnische Bevölkerung zahlreich auftauchte.
Nach der Abschätzung der Starostei vom 1. Oktober 1946 lebte in Guhrau 327 Personen, die als einheimische Bevölkerung bezeichnet wurden.
Die Stadt erhält wieder den alten Slawischen Namen Góra und wird der Kreissitz in der Breslauer Wojewodschaft.
Unter der deutschen Herrschaft wurde der Landkreis Guhrau in drei Stadtgemeinden (Guhrau, Tschirnau, Herrnstadt) und 24 Dorfgemeinden geteilt. Die polnische Verwaltung verkleinerte die Anzahl der Dorfgemeinden auf 11, wie zum Beispiel: Bartschdorf, Kraschen, Gleinig, Geischen, Gimmel, Herrnlauersitz, Groß Räudchen, Hünern, Nechlau, Schlaube, Alt Guhrau.
1945 Góra kommt in die Grenzen des polnischen Staates. Auf diesem Gebiet haben sich die Siedler angesiedelt und Guhrau wurde wieder zum Kreissitz in der Wojewodschaft Breslau.
Am 5. Mai 1945 beginnt die Kreisstarostei ihre Arbeit in Guhrau. Der erste Starost des Landeskreises war August Herbst, der ein Bevollmächtigter polnischer Regierung war. Die Verwaltungsteilung wurde am 1. Februar 1946 verändert – Guhrau behält die Stadtrechte und sechs Gemeinden wurden aufgelöst. So entstand die Stadtgemeinde Guhrau und die Dorfgemeinden: Tschirnau, Herrnlauersitz, Hünern, Groß Räudchen, Seitsch, Alt Guhrau und Herrnstadt.
1954 wurden auf dem Gebiet des Kreises Guhrau 17 Dörfer gegründet mit Sitz in Kaltebortschen, Brzeżany, Tschirnau, Gimmel, Kamin, Herrnlauersitz, Wandelheim, Hünern, Groß Räudchen, Seitsch, Alt Guhrau, Schlaube, Wendstadt, Herrnstadt, Heinzendorf, Saborwitz, Schüttlau.
In derselben Zeit kam es zur Veränderungen in der Grenzenbesetzung des Kreises und der Wojewodschaft Breslau. Das Dorf Königsdorf wurde aus der bisherigen Gemeinde ausgeschlossen und auf Wunsch seiner Bewohner in den Kreis Rawitsch in der Wojewodschaft Posen einverleibt.
Im Jahre 1973 galten die Gemeinde als Verwaltungszentren. Es entstanden 5 Gemeinden innerhalb des Kreises: Tschirnau, Guhrau, Gimmel, Nechlau und Herrnstadt.
Statt der Kreise und 17 Wojewodschaften wurden im Jahre 1975 49 Wojewodschaften gegründet. Ohne die Bewohner gefragt zu haben,
wurde Góra der Lissa Wojewodschaft unterstellt.
Am Anfang des Jahres 1976 wurde die Gemeinde Tschirnau aufgelöst und ihre Erde gehörte schon zur Gemeinde Guhrau und die Ortschaften Groß Saul, Klein Saul, Saborwitz, Zechen, Geischen gehörten zur Gemeinde Bojanowo. Das hat aber keine Billigung der neuen Bewohner dieser Gemeinde gefunden und am 1. Juli 1981 wurde Groß Saul an die Gemeinde Herrnstadt angeschlossen.
Am Anfang des Jahres 1984 hat Herrnstadt nach den mehrjährigen Bemühungen die Stadtrechte zurückbekommen. Im Jahre 1990 versuchte eine Gruppe der Menschen die Gemeinde Tschirnau zu reaktivieren. Leider scheiterten diese Bemühungen.
Am 24. Juli 1998 wurde vom polnischen Parlament ein Gesetz angenommen, das eine dreistufige Verwaltungsteilung einführte.
So entstanden die Kreise.
Nach der Verordnung vom 7. August desselben Jahres wurde Góra wieder Kreisstadt und ist in der Wojewodschaft Niederschlesien enthalten.
|
